Kennisbank

pdf - 6.5MB

Inspiratiegids Op weg naar Thuis

De ontwikkeling, evaluatie en praktische lessen uit een autonomiegerichte woonvorm voor mensen met het syndroom van Korsakov Deze inspiratiegids beschrijft hoe binnen Saffier de Eigen Regie afdeling tot stand kwam: een woonvorm waarin mensen met het syndroom van Korsakov meer autonomie krijgen over hun dagelijks leven. De gids is opgebouwd rond drie kernvragen, Waarom?, Wat? en Hoe?, en bevat een stappenplan in zeven stappen, casusbeschrijvingen en de resultaten van het evaluatieonderzoek dat mede mogelijk werd gemaakt door ZonMw. De gids is bedoeld voor organisaties die overwegen om bewoners met Korsakov een autonomiegerichte woonvorm te bieden, en voor iedereen die wil nadenken over autonomie binnen de Korsakovzorg. De gids verwijst voor de bijlagen naar deze pagina. Je kunt ze hieronder allemaal los downloaden. Auteur: Annelies van Rijn, psycholoog Saffier en promovenda UNC-ZH Ontwikkeld door: Saffier, Universitair Netwerk voor de Care Zuid-Holland (UNC-ZH) en Lelie zorggroep Slingedael, in samenwerking met het Korsakov Kenniscentrum Mede mogelijk gemaakt door: ZonMw Jaar: 2026 Downloads: Inspiratiegids Op weg naar Thuis (pdf) Losse bijlagen: Bijlage 1: Afspraken tussen locaties Bijlage 2: Opzet businesscase autonomiegerichte woonvorm Korsakov Bijlage 3: Projectstructuur Bijlage 4: Vragenlijst cliëntprofiel Eigen Regie wonen Bijlage 5: Voorbeeldagenda bewonersvergadering Bijlage 6: Contract en persoonlijke afspraken Bijlage 7: Instructies verhuisbuddies en basisinventaris Bijlage 8: Evaluatieformulier bewoner Meer lezen: Interview met Annelies van Rijn: Nieuwe wegen naar eigen regie bij het syndroom van Korsakov

Boek: Het syndroom van Korsakov - Jan W. Wijnia (2026)

Specialist ouderengeneeskunde Jan W. Wijnia schreef dit boek ter gelegenheid van zijn pensioen, na jarenlang werken in Doelgroep expertisecentrum Slingedael. Hij wilde zijn schat aan praktijkervaring niet verloren laten gaan en bundelde die speciaal voor zorgprofessionals op de werkvloer. Geen ingewikkelde theorieën, maar een persoonlijke gids vol herkenbare voorbeelden uit de dagelijkse zorg voor mensen met het syndroom van Korsakov. De rode draad in het boek: door minder te doen, bereik je vaak meer. Denk aan het bieden van ruimte, het serieus nemen van je eigen gevoel als instrument en investeren in sfeer en contact, want dat is wat de cliënt onthoudt. Daarnaast bevat het boek een apart deel met ideeën voor toekomstig onderzoek. Lees ook het interview dat wij met Jan Wijnia hielden over zijn boek en zijn belangrijkste lessen. Titel: Het syndroom van Korsakov: wat handig is om te onthouden in de zorg voor mensen met het syndroom van Korsakov Auteur: Jan W. Wijnia Jaar van publicatie: 2026 Download het boek op de website van Lelie zorggroep.

Smartwatch reminders als ondersteuning bij Korsakov

Onderzoek van Sterre Smits, Albert Postma, Mareike Altgassen, Marlinde Helmantel, Flore Stuivenwold en Erik Oudman (2025) toont aan dat smartwatches een effectief hulpmiddel zijn voor het verbeteren van het prospectief geheugen bij mensen met het syndroom van Korsakov. Kernpunten van het onderzoek Gelijkwaardig aan verbale steun: Smartwatch reminders blijken even effectief als persoonlijke verbale herinneringen voor het correct en tijdig uitvoeren van dagelijkse taken. Verhoogde autonomie: De inzet van technologie kan de afhankelijkheid van zorgmedewerkers verkleinen en de eigen regie van de cliënt versterken. Maatwerk nodig: De effectiviteit is afhankelijk van het cognitief niveau; bij een lagere score werkt een reminder het best als deze vlak voor de actie wordt gegeven. De auteurs concluderen dat de smartwatch een waardevolle, prettig ervaren ondersteuning biedt die de zelfredzaamheid in de langdurige zorg vergroot. Lees het artikel: Smits, S., Postma, A., Altgassen, M., Helmantel, M., Stuivenwold, F., & Oudman, E. (2025). Smartwatch reminders can support time-based prospective memory in patients with Korsakoff’s syndrome. Neuropsychological Rehabilitation, 1-35. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09602011.2025.2597773

pdf - 1MB

Flyer voor naasten

In februari 2026 heeft de Vakgroep Maatschappelijk Werk een flyer gepubliceerd voor naasten. Het is een praktisch hulpmiddel voor professionals om het gesprek aan te gaan met naasten over de impact van het syndroom van Korsakov. De flyer biedt niet alleen erkenning voor de rol van naasten, maar geeft ook inzicht in de achtergrond en gevolgen van het syndroom van Korsakov. Ben je benieuwd naar de visie achter dit instrument? Lees dan hier het interview met de vakgroep over het gebruik van de flyer. Ruimte voor eigen contactgegevens Bij het ontwerp is bewust rekening gehouden met de behoefte aan maatwerk. De achterzijde van de flyer bevat een witruimte die naar eigen inzicht benut kan worden. Hier kun je: Een sticker plakken met de logo- en adresgegevens van jouw eigen organisatie. Handmatig de naam en het telefoonnummer van de betrokken zorgprofessional opschrijven. Specifieke afspraken of korte aantekeningen voor de naaste noteren. Downloads Digitale versie voor schermgebruik Gebruik dit bestand om de flyer te tonen op een tablet of laptop tijdens een gesprek, of om als bijlage mee te sturen in een e-mail naar de naasten. Download digitale flyer. Drukbestand voor professionele print Dit bestand is technisch voorbereid voor de drukker en bevat snijlijnen en de juiste marges. Hiermee kun je als organisatie zelf een voorraad fysieke flyers laten drukken. Download drukbestand

pdf - 220.4KB

Competentieprofiel Korsakovmedewerker

Korsakovzorg is complex en vraagt om gespecialiseerd vakmanschap. Medewerkers in welzijn en zorg spelen een cruciale rol in het dagelijks leven van mensen met het syndroom van Korsakov. Zij bieden niet alleen begeleiding en zorg, maar dragen ook bij aan veiligheid, stabiliteit en kwaliteit van leven, vaak in situaties waarin problematiek zich opstapelt. Het geactualiseerde competentieprofiel (2025) is ontwikkeld vanuit het Korsakov Kenniscentrum en bouwt voort op de versie uit 2021. Het profiel is gebaseerd op het CanMEDS-model en beschrijft de kernrollen van de Korsakovmedewerker, zoals zorgverlener, communicator, samenwerkingspartner, professional en kwaliteitsbevorderaar. Thema’s als de Empathisch Directieve Benadering, Foutloos Leren, omgaan met probleem- en grensoverschrijdend gedrag, palliatieve zorg en samenwerking met naasten zijn hierin stevig verankerd. Dit profiel: biedt medewerkers houvast in wat zij moeten kennen en kunnen in de Korsakovzorg; maakt zichtbaar wat professioneel handelen vraagt in complexe dagelijkse situaties; legt een basis voor leren, opleiden, toetsing en kwaliteitsborging binnen teams. De basis van dit profiel ligt in wetenschappelijke kennis en praktijkervaring uit de Korsakovzorg. Het vormt een gezamenlijke professionele standaard en een belangrijk fundament voor verdere ontwikkeling van deskundigheid en vakmanschap in het werkveld.

pdf - 127.4KB

Competentieprofiel Casemanager Korsakov

Casemanagement in de Korsakov-zorg is een vak in ontwikkeling. Casemanagers zijn de verbindende schakel in de keten: zij zorgen voor coördinatie, afstemming en continuïteit van zorg voor cliënten en hun omgeving. Het nieuwe competentieprofiel is ontwikkeld samen met de vakgroep casemanagers, en in samenwerking met de beroepsverenigingen V&VN en BPSW. Het is gebaseerd op het CanMEDS-model en beschrijft rollen zoals zorgverlener, communicator, samenwerkingspartner, leider, gezondheidsbevorderaar en kwaliteitsbevorderaar. Dit profiel: biedt casemanagers houvast in wat zij moeten kennen en kunnen; maakt zichtbaar welke rol casemanagement speelt in een gefragmenteerde keten; wordt een basis gelegd voor verdere scholing, toetsing en kwaliteitsborging De basis van dit profiel ligt in wetenschappelijk onderzoek en praktijkervaring. Het vormt een eerste stap naar passende opleidingen, toetsing en uiteindelijk ook structurele financiering van deze cruciale functie in de keten.

Themabijeenkomst Hoarding - juni 2025 terugkijken

Op 4 juni vond er een eerste themabijeenkomst plaats over hoarding bij mensen met het syndroom van Korsakov. Vanuit verschillende organisaties waren betrokken zorgprofessionals aanwezig om samen te leren en ervaringen uit te wisselen. De bijeenkomst bestond uit twee inhoudelijke delen. Onderzoeker Ineke Gerridzen gaf inzicht in hoe hoarding (verzamelzucht) terug te vinden is in de DSM en welke rol de Wet zorg en dwang hierin speelt. Interessant was haar toelichting dat, vanwege de cognitieve stoornis bij Korsakov, er strikt genomen geen sprake is van een hoarding disorder, maar wél van hoarding/verzamelzucht. Daarna vertelden Céline, zorgmedewerker bij Atlant, en Klazien, opruimcoach, over hun praktijkervaringen met hoarding. Ineke Gerridzen deed hier zelf ook onderzoek naar en deelde ook haar bevindingen. In kleinere groepen gingen deelnemers vervolgens aan de slag met stellingen en een casus. Dit gaf ook de gelegenheid om met elkaar ervaringen uit te wisselen, Ineke beantwoordde intussen vragen over de Wet zorg en dwang en dacht actief mee. We kijken terug op een goedbezochte eerste bijeenkomst. Het blijkt dat er nog veel vragen zijn over hoe om te gaan met verzameldrang, en dat de Wet zorg en dwang - hoewel soms als belemmerend ervaren – juist ondersteunend kan zijn in deze situaties. Bekijk hier de opnamen: Opname 1: Klazien & Céline Opname 2: Ineke Gerridzen Lees hier het verdiepende interview met Ineke Gerridzen over de Wet Zorg en Dwang.

The Use of an Errorless Learning Application to Support Re-Learning of (Instrumental) Activities for People Living with Korsakoff Syndrome

Onderzoek naar de inzet van de Foutloos Leren App bij mensen met het syndroom van Korsakov Foutloos leren is een bewezen effectieve methode voor cognitieve revalidatie bij mensen met het syndroom van Korsakov. In dit onderzoek is gekeken naar de meerwaarde van een speciaal ontwikkelde app die foutloos leren ondersteunt. De app maakt het mogelijk om stapsgewijs trainingen te volgen met behulp van foto’s, video’s, timers en audiofragmenten. In totaal namen 23 patiënten deel: 13 volgden training met de app, 10 kregen traditionele foutloos leren-instructies. Beide groepen lieten verbetering zien in het uitvoeren van dagelijkse handelingen. Een belangrijk verschil was dat de app-groep de aangeleerde vaardigheden beter wist vast te houden op langere termijn. Conclusie: De Foutloos Leren App kan een waardevolle aanvulling zijn op bestaande foutloos leren-methoden, omdat het de overdracht en borging van vaardigheden versterkt. Lees het artikel: Biemond, R., Oudman, E., & Postma, A. (2022). The Use of an Errorless Learning Application to Support Re-Learning of (Instrumental) Activities for People Living with Korsakoff Syndrome. Journal of Clinical Medicine, 11(23), 6947.

pdf - 136.9KB

Handreiking QUALIKO

De handreiking QUALIKO beschrijft hoe de vragenlijsten QUALIKO-zelf en QUALIKO-ander ingezet kunnen worden om de kwaliteit van leven van mensen met het syndroom van Korsakov in kaart te brengen. De handreiking biedt praktische instructies voor voorbereiding en afname, geeft richtlijnen voor interpretatie van de resultaten en laat zien hoe deze in de zorgpraktijk toegepast kunnen worden. Ook bevat de handreiking aandachtspunten voor nabespreking en persoonsgerichte zorg. Download de handreiking QUALIKO Naar de QUALIKO-zelf vragenlijst Naar de QUALIKO-ander vragenlijst

pdf - 156KB

Handreiking KCQI

De handreiking KCQI (Korsakoff Consumer Quality Index) biedt zorgprofessionals praktische uitleg over het gebruik van de KCQI-vragenlijst. De handreiking beschrijft de kenmerken van het instrument, de voorbereidingen en afname-instructies, en geeft handvatten voor de interpretatie en toepassing van de resultaten in de praktijk. Ook bevat de handreiking tips voor het nabespreken van de uitkomsten met bewoners en teams. Download de handreiking KCQI Naar de KCQI-vragenlijst

“Ik wil nog zo graag lief zijn” - Zingeving bij mensen met Korsakov

Onderzoek van dr. Niels den Toom (Tilburg University / Thebe Heilaarstaete) laat zien hoe bewoners met Korsakov zoeken naar vrijheid, verbinding en betekenis. Hun verhalen geven belangrijke inzichten voor goede zorg, waarin zingeving net zo belangrijk is als veiligheid en structuur. Lees het onderzoeksrapport Lees het nieuwsbericht en bekijk het webinar terug

pdf - 152.7KB

Korsakoff Consumer Quality Index (KCQI) - vragenlijst

De KCQI (Korsakoff Consumer Quality Index) is ontwikkeld om de ervaringen en tevredenheid van mensen met het syndroom van Korsakov in de langdurige zorg in kaart te brengen. De vragenlijst is afgestemd op de specifieke mogelijkheden en belevingswereld van deze doelgroep en biedt waardevolle informatie voor het verbeteren van zorg en verblijf. De praktische toepassing van de KCQI is beschreven in de handreiking KCQI.