Publicaties

pdf - 387KB

Guiding People With Korsakoff’s Syndrome and Other Alcohol Related Cognitive Disorders in Long Term Care – An Ethnographic Study

Begeleiden van mensen met het syndroom van Korsakov in de langdurige zorg Hoe begeleiden zorgverleners mensen met het syndroom van Korsakov (KS) in de dagelijkse praktijk? Daarover was weinig bekend. In deze etnografische studie, gefinancierd door het Korsakov Kenniscentrum (KKC), liep een onderzoeker zes maanden mee op twee gespecialiseerde woonafdelingen en observeerde veertien zorgverleners. Er komen drie begeleidingspatronen naar voren: gedragsgericht (gewenst gedrag via duidelijke regels), persoonsgericht (verbinding en de bewoner als mens zien) en zorgtaakgericht (praktisch en efficiënt de zorg afronden). Zorgverleners hebben vaak een voorkeurspatroon, maar wisselen daartussen afhankelijk van de bewoner en de situatie. De studie biedt zo een handvat om, individueel en als team, te reflecteren op de eigen manier van begeleiden. Bron: de Groot, E., Depla, M. F., Gerridzen, I. J., Zwaagstra, Y., Hertogh, C. M. P. M., Smalbrugge, M., & de Boer, M. E. (2026). Guiding People With Korsakoff's Syndrome and Other Alcohol Related Cognitive Disorders in Long Term Care, An Ethnographic Study. Dementia, 0(0), 1-17.

pdf - 6.5MB

Inspiratiegids Op weg naar Thuis

De ontwikkeling, evaluatie en praktische lessen uit een autonomiegerichte woonvorm voor mensen met het syndroom van Korsakov Deze inspiratiegids beschrijft hoe binnen Saffier de Eigen Regie afdeling tot stand kwam: een woonvorm waarin mensen met het syndroom van Korsakov meer autonomie krijgen over hun dagelijks leven. De gids is opgebouwd rond drie kernvragen, Waarom?, Wat? en Hoe?, en bevat een stappenplan in zeven stappen, casusbeschrijvingen en de resultaten van het evaluatieonderzoek dat mede mogelijk werd gemaakt door ZonMw. De gids is bedoeld voor organisaties die overwegen om bewoners met Korsakov een autonomiegerichte woonvorm te bieden, en voor iedereen die wil nadenken over autonomie binnen de Korsakovzorg. De gids verwijst voor de bijlagen naar deze pagina. Je kunt ze hieronder allemaal los downloaden. Auteur: Annelies van Rijn, psycholoog Saffier en promovenda UNC-ZH Ontwikkeld door: Saffier, Universitair Netwerk voor de Care Zuid-Holland (UNC-ZH) en Lelie zorggroep Slingedael, in samenwerking met het Korsakov Kenniscentrum Mede mogelijk gemaakt door: ZonMw Jaar: 2026 Downloads: Inspiratiegids Op weg naar Thuis (pdf) Losse bijlagen: Bijlage 1: Afspraken tussen locaties Bijlage 2: Opzet businesscase autonomiegerichte woonvorm Korsakov Bijlage 3: Projectstructuur Bijlage 4: Vragenlijst cliëntprofiel Eigen Regie wonen Bijlage 5: Voorbeeldagenda bewonersvergadering Bijlage 6: Contract en persoonlijke afspraken Bijlage 7: Instructies verhuisbuddies en basisinventaris Bijlage 8: Evaluatieformulier bewoner Meer lezen: Interview met Annelies van Rijn: Nieuwe wegen naar eigen regie bij het syndroom van Korsakov

Boek: Het syndroom van Korsakov - Jan W. Wijnia (2026)

Specialist ouderengeneeskunde Jan W. Wijnia schreef dit boek ter gelegenheid van zijn pensioen, na jarenlang werken in Doelgroep expertisecentrum Slingedael. Hij wilde zijn schat aan praktijkervaring niet verloren laten gaan en bundelde die speciaal voor zorgprofessionals op de werkvloer. Geen ingewikkelde theorieën, maar een persoonlijke gids vol herkenbare voorbeelden uit de dagelijkse zorg voor mensen met het syndroom van Korsakov. De rode draad in het boek: door minder te doen, bereik je vaak meer. Denk aan het bieden van ruimte, het serieus nemen van je eigen gevoel als instrument en investeren in sfeer en contact, want dat is wat de cliënt onthoudt. Daarnaast bevat het boek een apart deel met ideeën voor toekomstig onderzoek. Lees ook het interview dat wij met Jan Wijnia hielden over zijn boek en zijn belangrijkste lessen. Titel: Het syndroom van Korsakov: wat handig is om te onthouden in de zorg voor mensen met het syndroom van Korsakov Auteur: Jan W. Wijnia Jaar van publicatie: 2026 Download het boek op de website van Lelie zorggroep.

Smartwatch reminders als ondersteuning bij Korsakov

Onderzoek van Sterre Smits, Albert Postma, Mareike Altgassen, Marlinde Helmantel, Flore Stuivenwold en Erik Oudman (2025) toont aan dat smartwatches een effectief hulpmiddel zijn voor het verbeteren van het prospectief geheugen bij mensen met het syndroom van Korsakov. Kernpunten van het onderzoek Gelijkwaardig aan verbale steun: Smartwatch reminders blijken even effectief als persoonlijke verbale herinneringen voor het correct en tijdig uitvoeren van dagelijkse taken. Verhoogde autonomie: De inzet van technologie kan de afhankelijkheid van zorgmedewerkers verkleinen en de eigen regie van de cliënt versterken. Maatwerk nodig: De effectiviteit is afhankelijk van het cognitief niveau; bij een lagere score werkt een reminder het best als deze vlak voor de actie wordt gegeven. De auteurs concluderen dat de smartwatch een waardevolle, prettig ervaren ondersteuning biedt die de zelfredzaamheid in de langdurige zorg vergroot. Lees het artikel: Smits, S., Postma, A., Altgassen, M., Helmantel, M., Stuivenwold, F., & Oudman, E. (2025). Smartwatch reminders can support time-based prospective memory in patients with Korsakoff’s syndrome. Neuropsychological Rehabilitation, 1-35. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09602011.2025.2597773

pdf - 1MB

Flyer voor naasten

In februari 2026 heeft de Vakgroep Maatschappelijk Werk een flyer gepubliceerd voor naasten. Het is een praktisch hulpmiddel voor professionals om het gesprek aan te gaan met naasten over de impact van het syndroom van Korsakov. De flyer biedt niet alleen erkenning voor de rol van naasten, maar geeft ook inzicht in de achtergrond en gevolgen van het syndroom van Korsakov. Ben je benieuwd naar de visie achter dit instrument? Lees dan hier het interview met de vakgroep over het gebruik van de flyer. Ruimte voor eigen contactgegevens Bij het ontwerp is bewust rekening gehouden met de behoefte aan maatwerk. De achterzijde van de flyer bevat een witruimte die naar eigen inzicht benut kan worden. Hier kun je: Een sticker plakken met de logo- en adresgegevens van jouw eigen organisatie. Handmatig de naam en het telefoonnummer van de betrokken zorgprofessional opschrijven. Specifieke afspraken of korte aantekeningen voor de naaste noteren. Downloads Digitale versie voor schermgebruik Gebruik dit bestand om de flyer te tonen op een tablet of laptop tijdens een gesprek, of om als bijlage mee te sturen in een e-mail naar de naasten. Download digitale flyer. Drukbestand voor professionele print Dit bestand is technisch voorbereid voor de drukker en bevat snijlijnen en de juiste marges. Hiermee kun je als organisatie zelf een voorraad fysieke flyers laten drukken. Download drukbestand

pdf - 220.4KB

Competentieprofiel Korsakovmedewerker

Korsakovzorg is complex en vraagt om gespecialiseerd vakmanschap. Medewerkers in welzijn en zorg spelen een cruciale rol in het dagelijks leven van mensen met het syndroom van Korsakov. Zij bieden niet alleen begeleiding en zorg, maar dragen ook bij aan veiligheid, stabiliteit en kwaliteit van leven, vaak in situaties waarin problematiek zich opstapelt. Het geactualiseerde competentieprofiel (2025) is ontwikkeld vanuit het Korsakov Kenniscentrum en bouwt voort op de versie uit 2021. Het profiel is gebaseerd op het CanMEDS-model en beschrijft de kernrollen van de Korsakovmedewerker, zoals zorgverlener, communicator, samenwerkingspartner, professional en kwaliteitsbevorderaar. Thema’s als de Empathisch Directieve Benadering, Foutloos Leren, omgaan met probleem- en grensoverschrijdend gedrag, palliatieve zorg en samenwerking met naasten zijn hierin stevig verankerd. Dit profiel: biedt medewerkers houvast in wat zij moeten kennen en kunnen in de Korsakovzorg; maakt zichtbaar wat professioneel handelen vraagt in complexe dagelijkse situaties; legt een basis voor leren, opleiden, toetsing en kwaliteitsborging binnen teams. De basis van dit profiel ligt in wetenschappelijke kennis en praktijkervaring uit de Korsakovzorg. Het vormt een gezamenlijke professionele standaard en een belangrijk fundament voor verdere ontwikkeling van deskundigheid en vakmanschap in het werkveld.

pdf - 127.4KB

Competentieprofiel Casemanager Korsakov

Casemanagement in de Korsakov-zorg is een vak in ontwikkeling. Casemanagers zijn de verbindende schakel in de keten: zij zorgen voor coördinatie, afstemming en continuïteit van zorg voor cliënten en hun omgeving. Het nieuwe competentieprofiel is ontwikkeld samen met de vakgroep casemanagers, en in samenwerking met de beroepsverenigingen V&VN en BPSW. Het is gebaseerd op het CanMEDS-model en beschrijft rollen zoals zorgverlener, communicator, samenwerkingspartner, leider, gezondheidsbevorderaar en kwaliteitsbevorderaar. Dit profiel: biedt casemanagers houvast in wat zij moeten kennen en kunnen; maakt zichtbaar welke rol casemanagement speelt in een gefragmenteerde keten; wordt een basis gelegd voor verdere scholing, toetsing en kwaliteitsborging De basis van dit profiel ligt in wetenschappelijk onderzoek en praktijkervaring. Het vormt een eerste stap naar passende opleidingen, toetsing en uiteindelijk ook structurele financiering van deze cruciale functie in de keten.

The Use of an Errorless Learning Application to Support Re-Learning of (Instrumental) Activities for People Living with Korsakoff Syndrome

Onderzoek naar de inzet van de Foutloos Leren App bij mensen met het syndroom van Korsakov Foutloos leren is een bewezen effectieve methode voor cognitieve revalidatie bij mensen met het syndroom van Korsakov. In dit onderzoek is gekeken naar de meerwaarde van een speciaal ontwikkelde app die foutloos leren ondersteunt. De app maakt het mogelijk om stapsgewijs trainingen te volgen met behulp van foto’s, video’s, timers en audiofragmenten. In totaal namen 23 patiënten deel: 13 volgden training met de app, 10 kregen traditionele foutloos leren-instructies. Beide groepen lieten verbetering zien in het uitvoeren van dagelijkse handelingen. Een belangrijk verschil was dat de app-groep de aangeleerde vaardigheden beter wist vast te houden op langere termijn. Conclusie: De Foutloos Leren App kan een waardevolle aanvulling zijn op bestaande foutloos leren-methoden, omdat het de overdracht en borging van vaardigheden versterkt. Lees het artikel: Biemond, R., Oudman, E., & Postma, A. (2022). The Use of an Errorless Learning Application to Support Re-Learning of (Instrumental) Activities for People Living with Korsakoff Syndrome. Journal of Clinical Medicine, 11(23), 6947.

“Ik wil nog zo graag lief zijn” - Zingeving bij mensen met Korsakov

Onderzoek van dr. Niels den Toom (Tilburg University / Thebe Heilaarstaete) laat zien hoe bewoners met Korsakov zoeken naar vrijheid, verbinding en betekenis. Hun verhalen geven belangrijke inzichten voor goede zorg, waarin zingeving net zo belangrijk is als veiligheid en structuur. Lees het onderzoeksrapport Lees het nieuwsbericht en bekijk het webinar terug

CQ-index voor Korsakov (KCQI)

De KCQI (Korsakov Clienttevredenheidsvragenlijst) is een visueel ondersteunde vragenlijst van 14 items, verdeeld over drie subschalen: autonomie & verbondenheid, invloed op zorg en activiteitenniveau. De KCQI is speciaal ontwikkeld voor mensen met het syndroom van Korsakov, met aandacht voor hun cognitieve mogelijkheden. De afname duurt circa 10–30 minuten. De wetenschappelijke onderbouwing is te vinden in Korsakoff Consumer Quality Index (KCQI) Bekijk hier de handreiking.

Van categoraal verpleeghuis naar expertisecentra: hoe kennis en zorg elkaar versterken

In dit uitgebreide artikel, gepubliceerd in het Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde, beschrijven Ineke Gerridzen, Manon Dijkslag-van Neutegem en Ruth Veenhuizen hoe doelgroepgerichte zorg zich heeft ontwikkeld van impliciete praktijkkennis naar een expliciete kennisinfrastructuur. Dit geldt onder meer voor de zorg aan mensen met het syndroom van Korsakov. Het artikel laat zien hoe doelgroepdefinities, onderzoek, consultatie en expertiseontwikkeling samenkomen in LVHC-netwerken, expertisecentra en kenniscentra, en wat dit betekent voor professionals in de langdurige zorg. Atlant is erkend als Doelgroep Expertisecentrum voor onder meer Korsakov en werkt daarbij nauw samen met het Korsakov Kenniscentrum. Lees het volledige artikel hier: Van categoraal verpleeghuis naar expertisecentra – artikel Ineke Gerridzen

Validiteit van zelfrapportage bij mensen met Korsakov: de QUALIKO-zelf

Mensen met het syndroom van Korsakov hebben ernstige cognitieve stoornissen, vaak in combinatie met verminderd ziekte-inzicht. Toch blijken zij goed in staat om zélf aan te geven hoe het met hun kwaliteit van leven gaat. Vanuit het regionaal expertiscentrym Dijckhuis van Salios ontwikkelde Corrie de Waal-Gordijn net collega’s de QUALIKO-zelf: een zelfrapportageversie van de bestaande QUALIKO-vragenlijst. Het onderzoek naar de validiteit en gevoeligheid van dit instrument werd uitgevoerd door Regionaal expertisecentrum het Dijckhuis van Salios en het Korsakovcentrum –van Vincent van Gogh. De vragenlijst werd afgenomen bij 116 personen met het syndroom van Korsakov, met medewerking van Magentazorg, Mijzo, Salios en ZorgAccent. De belangrijkste uitkomst: mensen met het syndroom van Korsakov ervaren hun kwaliteit van leven relatief stabiel over tijd, terwijl zorgprofessionals op sommige domeinen juist verbeteringen signaleren. Dit onderstreept het belang van het meenemen van beide perspectieven in het zorgproces. Lees de publicatie van Yvonne Rensen, Corrie de Waal-Gordijn en Roy P.C. Kessels in International Journal of Geriatric Psychiatry.