Nieuwe wegen naar eigen regie bij het syndroom van Korsakov

Vorig jaar verhuisden zes bewoners van Domus Nostra naar een nieuwe afdeling voor meer eigen regie. Hoe bepaal je wie er klaar is voor zo’n grote stap? En wat doet het met je eigenwaarde als je na jaren weer je eigen matras mag uitkiezen? Onderzoeker en psycholoog Annelies van Rijn van Saffier deelt haar eerlijke inzichten over dit bijzondere project.

Sinds maart 2025 onderzoekt Annelies van Rijn de verhuizing van bewoners naar een omgeving met meer autonomie. Het doel is autonomie voor mensen met het syndroom van Korsakov, maar de weg ernaartoe is een menselijke puzzel. Volgens Annelies was het essentieel om een proces te creëren dat voor iedereen eerlijk en open was, zonder beslissingen achter gesloten deuren.

Een transparant selectieproces met een eigen brievenbus

De start van het project was opvallend open. In plaats van bewoners simpelweg aan te wijzen, organiseerde het team een informatiebijeenkomst voor alle 84 bewoners. Iedereen kreeg te horen wat de nieuwe afdeling inhield en kon zelf nadenken of dit bij hen paste.

Bewoners konden zich aanmelden via een speciale brievenbus. Van de 84 bewoners toonden er dertien serieuze interesse. Voor elke aanmelding volgde een gesprek met een multidisciplinair team. Hierbij werd onder andere gekeken naar de persoonlijke motivatie, dagbesteding en de vraag of iemand in staat is om zelf hulp in te roepen via een alarmsysteem als er geen personeel op de afdeling staat.

Geen verpleeghuiskamer maar shoppen bij Ikea

Het verschil in de woonomgeving is enorm. In de reguliere zorg wonen mensen vaak in een kamer die echt aan een verpleeghuis doet denken. Op de nieuwe afdeling hebben bewoners een volwaardig appartement met een eigen keuken, badkamer en deurbel.

"Het zijn de kleine dingen die het verschil maken," vertelt Annelies. "Bewoners zijn bijvoorbeeld met hun verhuisbuddy naar Ikea gegaan om een bed en matras uit te kiezen. In een standaard verpleeghuis krijg je een bed toegewezen; hier mochten ze zelf beslissen waar ze op wilden slapen. Dat geeft een enorm gevoel van eigenwaarde."

Meer dan de vierkante meters

Voor de bewoners gaat de verhuizing over veel meer dan alleen extra vierkante meters. Het gaat over hun identiteit. Een van de bewoonsters verwoordde dit heel treffend. Zij vertelde dat haar vorige kamer in de reguliere zorg haar deed denken aan de kamer waar haar oma vroeger in zat toen die dementie had. In haar nieuwe appartement voelt ze zich eindelijk weer een volwassene die haar eigen leven leidt.

Van ontsnappen naar gastvrouw zijn

Ook het sociale leven van de bewoners is veranderd. Voorheen ging een van de bewoonsters in het weekend vaak naar haar vriend toe. Dat voelde voor haar als een noodzakelijke 'ontsnapping' uit de zorginstelling. Sinds ze haar eigen appartement heeft, is die dynamiek omgedraaid. Ze zegt nu vaker tegen haar partner: "Kom dit weekend maar lekker bij mij." 

Een andere bewoonster kan nu zelfs familie uit het buitenland ontvangen en laten logeren, omdat ze de ruimte en de privacy heeft. Ze is niet langer de cliënt die op bezoek gaat, maar de gastvrouw die mensen in haar eigen huis ontvangt.

De dagelijkse praktijk van zelfstandigheid en budget

Zelfstandigheid brengt ook uitdagingen met zich mee. Bewoners eten nog maar twee keer per week verplicht samen en regelen de rest van de tijd hun eigen maaltijden. Hiervoor krijgen ze een wekelijks budget van 80 euro.

Dit bleek in de praktijk een flinke drempel. Voor mensen met hersenschade is plannen en budgetteren lastig. Zo ontwikkelde een bewoonster een online koopverslaving zodra ze over dit extra budget kon beschikken, terwijl een ander onbedoeld afviel omdat het plannen van drie maaltijden per dag te complex was. Het team grijpt in zulke gevallen in met extra begeleiding, zodat de zelfstandigheid niet ten koste gaat van de gezondheid.

Ruimte voor vallen en opstaan

Annelies geeft aan dat innovatie ook risico’s met zich meebrengt. Deze worden vooraf goed afgewogen binnen het team van Saffier.Een bewoner die na anderhalve maand moest terugverhuizen vanwege meerdere terugvallen in alcoholgebruik, lijkt misschien een verdrietig voorbeeld, maar de uitkomst is positief.

Doordat alles vooraf in alle openheid was besproken, vond hij rust in zijn terugkeer. Hij weet nu uit ervaring wat hij aankan en lijkt vrede te hebben met zijn plek in de reguliere zorg, hij komt nu zelfs regelmatig schaken op het kantoor van de medewerkers.